torsdag, november 16, 2017

TAKK FOR MEG!



Bilete henta frå mitt fyrste innlegg: 
https://skattar.blogspot.no/2009/10/olav-h-hauge-og-ein-skrivemaskin.html

No er det slutt.
 Bloggen Ny gul duk går straks inn i historia.
 Bakgrunnen til dette er at eg dessverre har fått meg ein stalker, for dei som ikkje kjenner det ordet så er det ein person (mann) som tek kontakt uønska og som overvåker livet mitt via blogg og instagram. Eg kunne ha skrive mykje om dette, om kor respektlaust det er, kor ubehageleg det er eller kor sint eg vert for dette. Men eg skal snu det rundt til at no er det på tide å lukke den "offentlege" delen av livet som blogg og instagram har vore, og å fokusere på at eg no går inn i ein ny epoke i livet. Eg vil fortsette med å skrive og sjølvsagt fortsette med mine kreative prosjekt etterkvart. 

Sidan bloggen starta i 2009 har det skjedd mykje. Bilete av skrivemaskinen er det fyrste bilete på bloggen slik som han er no (då eg for nokre år sidan sletta nokre enkle blogginnlegg). Og den viser at eg kanskje har blitt meir og meir glad i å skrive. Og eg har jommen hatt mange kreative prosjekt opp i gjennom desse åra. Mykje har blitt gjort i gamlahuset og det trur eg har gitt flest lesarar. Og det har blitt nokre artiklar og saker i avis og blad i løpet av dei siste åra. Det har vore utruleg kjekt! Eg veit eg har ein liten skare av kjende og ukjende lesarar rundt om, til tross for at bloggen ikkje er så veldig kjend og stor, og det er jo sjølvsagt det som har vore med på å halde den gåande og gitt meg inspirasjon til å legge ut innlegg om ting eg driv på med. Kanskje har det blitt litt meir tørrprat også utover åra, dei siste månadane har det til dømes ikkje vore energi til kreative prosjekt, anna enn nokre få nokre frå kjøkenet. Så det kjennes eigentleg greit ut å avslutte bloggen når eg ser på det i det store og heile. 

Bloggen ligg førebels ute og vert sletta om kort tid. Så om du vil sikre deg ei oppskrift eller to så gjer det! Minner også på at tekstane og bileta er min eigedom og kan ikkje brukast av andre, jamfør lov om åndsverk 
For min eigen del har eg no gjort heile bloggen om til filer og skal lage meg ei bok av den. For dette er både dagbok og inspirasjon og oppskriftsbok for meg og  sjølvsagt også eit verk eg er stolt av. 

Så tusen takk for meg og tusen takk til alle som har lest bloggen min! 

In English: Because of a stalker I have decided to shut down and delete my blog. I need to
to this to shut out this stalker from my everyday life on the blog and on instagram. I try to focus
on this being a start of something new in my life as I wish to keep on writing, perhaps on something
else. I would really like to thank you, all my readers from all different countries around the world. I don't 
know who you are but you have definitely kept me inspired and going on this blog for all this years. 
xxx

👋👋👋👋👋👋👋👋👋
Helsing frå Ingvild 

torsdag, november 09, 2017

Det vanskelege valet i livet


Nei, eg skal ikkje skrive om kjærleik, forhold, jobb, barn/ikkje barn, 
kosthald, miljøproblem, mikroplast, religion eller anna.

Eg vil skrive om komfyr! 

Her i huset så har den innebygde ovnen byrja å skrangle skikkeleg, 
Den er på nippet til å gi seg og det bråkar i heile huset når eg steiker
desse brøda mine. Det er NESTEN full krise, ingen ovn er lik
ingen bakst. Og platetoppen heng saman med ovnen, så me må
krype til korset og kjøpe nytt. Ovn og platetopp er frå då bonden
bygde huset her i 2001, så nokre år har det no blitt. 
Og så starta jakta på kva ovn. Kor mykje pengar skal me bruke. 
Kva har eg (som regel meg) bruk for? Kva er på tilbod? Kva er
ein pakkepris? Er det eit bra merke? Og sidan søndag har me kikka
jevnt og trutt, vel, EG har kikka jevnt og trutt, googla testar og lest meg
opp her og der. Og så diskuterte me jo litt dette med keramisk versus
induksjon. I platetopp altså. Litt blanda kjensle, ikkje så mykje 
engasjement fyrst. Det var jo størst utval av induksjonane og veldig
 få keramiske.

Men vips hadde me fått eit bra tilbod syns me
på ein innebygd ovn og hadde plan om å slå til. Og det var jo då,
det som er inn og nytt og framtida vår innafor kvitevarer: induksjonstopp. 
Og innebygd ovn også då. Og no på fredag, altså i morgon, skulle me kjøpe det. 
For det er då dagen då bønder med Agrikort får personalprisar på Power
visst, så den dagen hadde me peika oss ut. 

Men i går. Då starta det i mitt hovud. Planlegging i korleis
me då skulle få brukt våre kaffikanner og våre aluminumspanner. 
Ja, då eg flytta til Sæterbø tok eg også med meg kaffivane og overførte
til bonden min. Og dette er ein vane, ikkje ein uvane vil eg sei,
som er ganske koseleg. Han kokar seg ein mellomstor kanne med
sin koffeinfrie kaffi (har litt koffeinredd mage) og eg brukar no
berre mitt siste loppisfunn innan kaffikanner, den runde og fine
frå Alessi, som eg jommen meg no også har lest er eit samleobjekt (!),
men mi er så slitt og god at den skal aldri ut på finn.no nei. 
Me har fleire kanner også, dei er meir sjeldan i bruk. Og min samlemani
på slike kaffikanner gjer at me har vel no to kanner i campingvogna
og ei eller to i gamlahuset også gitt. Ingenting er som når vatnet pressar
seg opp gjennom kaffipulveret og fyller kanna og putrar godt når den er 
klar. Mjølk oppi eller kokosolje, god start på dagen uansett. 
Og så var det desse aluminiumspannene. To litt større og 
ei litt mindre og ei til å smelte smør i. Syns dei er så kjekke.

Bonden svergar til aluminium til koking av graut:

"eg kan ikkje bruke noko anna panne til å koke graut i, er
nødt til å ha aluminiumspanne".

Og eg med mine prosjekt som krev ein del varme (les karamell,
drops, sirup, osv) er også veldig glad i desse.
Så eg hadde sjekka opp i at det fans mellomleggsplate til å 
legge på induksjonsplata slik at me kunne bruke desse. Så var det
jo berre å bestille det. Fant tre storleikar, 14cm, 22 cm og 28 cm. 
Frå 350 og opp til over 1000 trur eg det var. Men så leste eg
plutseleg;

"du bør aldri ha en kasserolle på mellomleggsplaten
som er mindre enn platen".

 Og eg sendte pcen vidare til bonden.
Han leste og leste og grubla. 
"Nei, me kan ikkje det. Me kan ikkje bruke kaffikannene då".
Klokka var halv sju-halv åtte onsdagskveld, eg var framleis
småsjuk av forkjøling og slapp men hjernen sette i gong
for fullt. Korleis i all verden skulle me gjere det då? 
Me kaaaan jo kjøpe nye kaffikanner då, i stål, og eg
tråla finn.no for å finne billig og brukt (lite av det) og 
butikkane for å sjå dei litt høgare prisane. Njæææ,
det frista ikkje heilt. Mine fine kaffikanner som ikkje var
i bruk. Så kva med alternativ til kaffilaging? For meg
er ikkje kaffitraktar noko, det har me no også forsåvidt, så
det hoppa eg over. Kapselmaskin: mykje bos og dårleg kaffi - 
nei takk! Bonden byrja å gli innpå tanken om å kjøpe
oss kaffimaskin, ein heilautomatisk, og eg har no
hatt litt lyst på det må eg sei så eg kvikna no litt meir til. Slik
til å steame mjølk med og kverne kaffien fersk. 
"Men då må me jo ha heile bønner oppi...Då kan ikkje eg 
bruke den då. Då får berre du bruke den". 
Ja, veksle mellom koffeinfri og koffeinkaffi i ein sånn
maskin, ikkje minst, få tak i jevn tilførsel av koffeinfrie 
kaffibønner, eg starta med å google det. Lite utval der, og 
litt høg pris. Kanskje ikkje så aktuelt. 
Så eg hoppa vidare på andre kaffimaskinar,
halvautomatiske vel og merke, eller såkalla espressomaskinar.
Tøffe og kule og ein kan lage flott kaffi som på kafe
kvar dag. Men då lagar ein jo espresso då. Den er enda
sterkare enn kva me er vant med, kanskje ikkje heilt
for oss. Vert litt mykje ferskmjølk i kaffikoppane då. 
Eg leita ei stund vidare mens bonden køyrte avgårde til
eit styremøte.

"Om eg berre finn den der Illy Francis kaffimaskinen i ein kul
farge utan kapslar" tenkte eg. Då vil eg ha den. Men nei. 
Vel, kaffimaskin hadde kosta litt, å kjøpe nye kaffikanner 
hadde kosta litt mindre, men allikevel over tusen for to.
Det byrja å bli dyrt dette. Så var det neste alternativ. 
Me kunne jo kjøpe ei ekstra kokeplate til å ha berre for
kaffikannene. Me har jo forsåvidt god plass på denne
gigantiske kjøkenøya, som på mystisk vis alltid er rotete
og fylt av diverse ting og prosjekt og blomar og
kaffikanner og anna. Eg hadde jo allereie kjøpt ei kokeplate
i sommar, men eg kjøpte ei ekstra stor for å koke kraft
på, då var det jo litt vel energi i do for å koke kaffien vår.
Så eg googla kokeplater. Enkle helst. Kvalitet? Kor
mykje skal ein legge i ei kokeplate? Kan eg kjøpe den på
Biltema liksom? Eller bør eg legge litt meir i det? Evnt eit
lite gassbluss. Eg sjekka det også. Som regel berre båtbutikkar 
på nettet som selte slike. Korleis vert det så med gassen? 
Skal me ha ei gassflaske liggande? Eller ein stor
beholdar? Veldig forvirra og byrja å bli trøytt. Skulle
tidleg opp dagen etter og inn på kontoret, vere "frisk og
rask". Sendte til slutt ei melding til ho Marianne frå Toten 
og presenterte problemet vårt. Og tagga det like godt med
#ilandsproblem og #alleslagsskjebneridetborgerligeliv. For
det er det jo. Og eg ba om eit fasitsvar frå Marianne, eg spør
alltid Marianne om råd, og ho spør meg også, det er ganske
greit slik. 

Og marianne svarte:

"Utrolig bra! Men skjønner problemet ja. Og kapselmaskin er jo
skvip og dårlig for miljøet, med mindre en samler opp kapslene til
resirkulering da. Og espresso kan bli sterkt. Men hva med en enkel stekeplate
til å ha ved siden av en ovn med induksjonstopp da? Noe sånt"

Og sendte bilete av ein enkel svart kokeplate til 199 kr frå CDON.com
trur eg det må vere. Og tenkte, ok, no fekk me fasiten, og takka for det. 
Tenkte å ta det opp med bonden neste dag då han nok kom seint heim,
og eg hadde då lagt meg ei stund før. Og grubla vidare. For det kan
jo ikkje vere sånn. Skal me liksom ha ei kokeplate og mellomleggsplater, 
kanskje i ulike storleikar, for å få det som me vil? Og så tenkte eg vidare
på dette med gass. Skulle eigentleg sove men måtte berre ta fram
mobilen igjen, google gasskomfyr. Prisar, storleikar, merker. 
Er det enkelt å legge inn gass? Det er jo veldig kjapt å koke på gass
då, me har jo det i campingvogna. Eg som var livredd (vel, nesten då) 
gassblussar før og måtte får Marianne frå Toten til å tenne på den
når me var på hytte på Harangervidda sist. No har eg no blitt litt
tryggare på det då. Det eksploderer jo ikkje. Men så var det gasslekkasje
og tenk om, tenk om, tenk om. Nei litt uttrygg på det. La frå meg
mobilen og la meg til å sove. Grubla vidare, prøvde å få tankane
vekk frå temaet. Så kom bonden heim. Gjekk på badet og kom og 
la seg. Og eg la meg bort til han med ein gong og presenterte fasiten
til Marianne og om me faktisk skulle gjere det sånn? Og han hadde
då grubla vidare på om me skulle ha gasstopp ja, nett som meg, men
ikkje gassovn, det trengte me ikkje.
"Er det ikkje litt styr å reingjere den då?" lurte eg på.
"Neida, du berre tek av det stålet og kan sikkert hive det i 
oppvaskmaskinen."

 Men ja, eg hadde jo vurdert det eg også.
Gasstopp i staden for induksjon. Då kunne me bruke kannene
våre og aluminiumspannene. 
"Nei, eg tenkte ikkje berre gassbluss" seier han.
"Kva?"
"Den kan vere på sida av induksjonsplatetoppen, om me
fjernar skuffa med gryteklutar".
"Kva?" seier eg. "Skal me ha to kokeplater då?" 
"Ja?" seier han.
"På sida av vasken også?" sa eg og såg for meg enda mindre
plass til å stable opp skitne panner og kjørle, ja her er me (les
mest meg) ikkje så flinke til å ta oppvasken eller sette i maskinen
eller ta ut av maskinen med ein gong. Me treng den plassen me 
treng. 

OG DÅ. Sette eg ned foten. "Dette går ikkje. Me kan ikkje styre
sånn på berre for å bruke kaffikannene våre. Me må ha ein keramisk
topp. Det er jo heilt tullete!!"

Og ja, han var jo eigentleg enig. Og eg kjente litt ro renne gjennom
kroppen, berre litt, for eg hadde gira meg veldig opp over denne
saken. Og eg sovna til slutt. 
Så i dag, på torsdag, presenterte eg saken for sjefen i ein annan
Powerbutikk, i nærleiken av jobben min, og han ville jo
sjølvsagt ha oss på induksjon, for det er jo det som 
er framtida, du får jo nesten ikkje tak i keramisk lenger, og du kan
sjekke kva panner som går ved å sette ein magnet under og blablabla... 
men eg la sjølvsagt i veg om desse
kaffikannene våre. Desse her i aluminum, desse italienske. 
"Ja, ok, om det er såååå viktig for dåke så kva me å kjøpe ein
slik?" sa han og viste meg ei enkel kokeplate. Og eg måtte no
berre le. Nei, me må ha keramisk. 
"Det er greit, eg har keramisk, det går heilt fint altså, eg har jo 
keramisk heime, eg klagar ikkje på det eg" seier han og tek meg
med til kassa for å gi meg eit godt tilbod. Og fekk meg sjølvsagt over
på ein heilt annan ovn enn eg hadde tenkt også, dyrare sjølvsagt, 
men heilt tilpassa min store bakeinteresse og surdeigsgalskap. 
Og no vert det det. Og nok er nok.

(Bonden fekk lese igjennom teksten, kommenterte litt på
sin "koffeinredde mage" og smålo litt og så sa han:
"Men me har jo ikkje handla enda då....")

søndag, november 05, 2017

Yoghurtost


Ein gong i vår kom eg over med eit glas ost på ein internasjonal matbutikk
på Stord. Den heitte Labneh og var bulgarsk, laga av geitemjølksyoghurt.
Etter det eg forstår så betyr labneh også yoghurt. Og er populær
over heile Midtøsten men kjem opprinneleg frå  Libanon.
Osten som eg kjøpte kom som små
ballar som låg i ei nøytral olje. Den var salt og syrleg på smak og
passa utruleg godt på brødskiva med ein eplebit eller to. 
Eg åt opp osten og skulle kjøpe meg ny, men då var det tomt. 
Så har det gått litt i gløymeboka men eg har hatt det i tankane. 
At den eigentleg er så enkel å lage. Og i haust fekk eg for meg å
lage yoghurt av fersk mjølk. Har liksom aldri kome så langt. For
temperaturen av yoghurt må vere jevn. Har prøvd ut forskjellige 
oppskrifter og har landa på denne her, som eg leste på Gry Hammer
sin blogg:

Slik lagar du yoghurt.
Varm opp fersk mjølk (feittrik) eller heilmjølk til ca 48 grader. Kjøl den
ned til ca 42 grader og ha oppi litt vanleg yoghurt naturell/tyrkisk yoghurt/rest
av siste yoghurt. Rør det godt inn. No kjem trikset,  å klare å halde
mjølkeblandinga på stabil temperatur i løpet av natta. Termos på
baderomsgolvet har gått. Gryte innpakka i teppe på baderomsgolvet
fekk eg ikkje til. Sette noregsglas inni dehydratoren på 42 grader er
det enklaste for meg no, men så er det jo ikkje alle som eig ein
slik. Ei venninne har også ein yoghurtmaskin, ikkje dumt. La
den i alle fall stå over natta og så har du ein litt
tyntflytande yoghurt. Rist eller bland den og så har du
drikkeyoghurt. Ha den over i eit sileklede/gassklut/osteklede
og sil av til du får rett konsistens. Han vert då også gjerne feitare,
men det er no kanskje ikkje så dumt spør du meg. 

Og med yoghurt så er vegen kort til ost! Det går også
veldig fint å kjøpe inn ferdig yoghurt, men då ville eg 
ha kjøpt tyrkisk/gresk yoghurt. 

Slik lagar du Labnehost:
La yoghurten sile av seg i nokre timar, gjerne frå 12- 24 timar. Jo lengre,
jo tjukkare og meir konsentrert ost. Aicha, ein utruleg flink matbloggar,
har i si oppskrift her ca 1 ts salt til 1l yoghurt før avrenning. Her kan ein 
rett og slett smake seg fram. Osten er veldig god som den er, men den
kan også ha ulike smakar som du bestemmer sjølv som til dømes
ulike urter etter smak. Osten kan du enten ha i lufttett boks som 
du har i kjøleskapet. Du kan lage små ballar og la dei ligge i olje
og oppbevare kaldt. Bloggen Mat på bordet føreslår å
rulle ballane i ulike smakar, sjå her, og servere det som apetizer eller
til brød. Ein kan også nytte den til dip til både chips eller grønsaker. 
Bloggen Eit kjøkken i Istanbul har oppskrifter på labneh nytta i rettar,
sjå her

Min favoritt er for tida mine tynne surdeigsknekkebrød
med eit godt lag ost og sjølvsagt eple på. Ingenting slår
det når matlysta er dårleg! Og igjen, ein veldig enkel ost
som alle kan klare å lage. 

fredag, november 03, 2017

Endeleg andungar!


Her er dei! Ni skjønningar har endeleg kome til verden. 


Etter at andrikken Magnus var på visitt her så sjarmerte han and etter and. 
Og dei la seg på egg men det gjekk ikkje nokon av gongane. Men ho her
Kvitveis, ho overraska. Såg faktisk ikkje at dei hang saman før eg hadde
oppdaga at ho faktisk hadde samla opp ein del egg. Heldigvis utandørs
denne gongen, slik at rottene ikkje kjem så lett til (dei som bur under hønsehuset).


Og så var det berre å vente. 28 dagar sa fleire at det kom til å ta mens svigermor
ymta frampå at det nok tok 40 dagar. Og ho hadde rett. Det gjekk vel rundt 38 
dagar før det kom ei sprekk i nokre av egga og ytterlegare to dagar til før
ender kom seg ut. Lang klekketid altså. Eitt egg var rote og var nok ikkje
befrukta. To egg kom ikkje andungane seg ut i frå, evnt vart for kalde. 


Til slutt var det ti stk under Kvitveis. I dag tidleg var det berre ni ute og gjekk og
den siste var borte vekk. Bonden såg det hadde samla seg skjor og kråker rundt
og dei fann nok fort ut at andungar er godsaker. Så eg fekk dekka over
med eit nett slik at ingen rovfuglar kjem seg inn. Jau, skjora er ein ekkel
rovfugl den. 


Kjekt å sjå at dei tutla seg ut på lita tur med mammen sin i dag
men så var det kort veg til å legge seg under ho. Dei er nok heldigvis
meir hardføre enn andre ungar og er jo også glad i vatn. Så 
eg kryssar fingrar for at dei klarar seg fint framover. Kjem i alle
fall til å kikke innom dei dagleg og håpar på at dei vert tamme slik
som mora er, men ikkje så hissig som mora då. 


Dette bilete trur eg må vere ein av dei finaste eg har teke i år. Eit lite nebb
på veg ut. Nei, dette var kjekt! 

søndag, oktober 29, 2017

Lever: Ei biletoppskrift


Hin dagen skaut bonden to hjortar. Han har stor gard og løyve på
ein del hjort. Men har går sjeldan ut på jakt, for han kan oftast
skyte dei direkte frå huset. Hjortegjerde har han oppe på nedre
 del av garden og hjorten skal eigentleg ikkje klare å lure seg inn. Men
det gjer dei, dei klarer av og til å lage seg ho som dei kjem
igjennom. Og det skjedde hin dagen, bonden raska i veg til 
baderommet og skaut dei frå glaset der. Hjort betyr mykje godt kjøt
til å fylle frysen med, til å ete året i gjennom. Før eg traff bonden min
var eg eigentleg ikkje så veldig fan av hjort. Verken av jakt og av
kjøtet. Men eg har fått meir innblikk i både jakt, slakt og kor
godt og sunt kjøtet kan vere. Bonden er meister på å mørne kjøtet
og å lage dei beste steikene og hjortagrytene. Og hjortakjøtdeig går
i både taco og anna.

Og så var det leveren då. Det dette innlegget skulle handle om! Før har
me nytta leveren til å lage leverpostei av, helst saman med svinelever. 
Bonden er flink til å ete leverpostei mens eg kan ete det i periodar
og vert skikkeleg lei. I sommar og haust har eg lært at lever er
utruleg bra for meg. Den har mykje gode næringsstoff i seg, både for
friske, sjuke, store og små, og ikkje minst dei som har ein kranglande 
skjoldbrukskjertel. Den inneheld jern som 
dei fleste veit, noko me kvinner ofte har lite av. 
Men den er også ei god kilde til vitamin B12 som me får lite av
men som me har behov for. Vitamin A er eit anna
vitamin som lever innheld, men også fleire andre
vitaminer og mineraler som kroppen vår treng. 
  Vil du lese meir om lever, kvifor den er bra for oss og 
eventuelt leverkapslar og oppskrifter:

http://tradisjonskost.blogspot.no/2014/04/lever-er-en-nringsbombe-av-de-sjeldne.html
http://senseoflife.blogg.no/1354709630_lever_med_futt_i_samt.html
Skriv om innhald av lever - reinlever:
https://reinstyrke.no/wp-content/uploads/2016/02/Rein-Styrke-leverinformasjon.pdf
Om næring frå innmat:
https://www.bramat.no/kosthold/matvarer/1421-innmat-mot-mangelsykdommer
Tankar om lever i kosten:
http://unesmat.blogg.no/1365509564_lever_en_gang_i_uka.html
Om lever og å lage leverkapslar:
http://frajordtilbord.no/2012/09/ra-lever-er-supermat-i-ekstremklasse/
http://frajordtilbord.no/tag/lever/

Så leveren til unghjorten vart sjølvsagt teke vare
på og lagt rett i vatn. 


Eg skjærte vekk hinner og blodårer. Hundane hadde fest på golvet
og meska seg med småbitar. Leveren skjærte eg i skiver, la den i vatn
slik at blodet vart rensa vekk og tørka dei lett med kjøkenhandkle. 



Deretter la eg dei over på brett i dehydratoren. Du treng ikkje dehydrator
til dette, komfyr kan også nytte like godt. Eg tørka min
lever på 55 grader i ca 24. timar. 


Lyst på lakris? Det ser jammen ut som det. Svarte, glinsande og
harde. Nokre hadde litt bøyeleg kjerne og eg ante littegranne
fuktigheit var framleis attende. 


Eg har berre ein food prossessor som ikkje er av den sterkaste
sorten. Eg køyrte leveren ei stund og den såg slik ut. 
Som herlege sjokoladebitar. Men det lukta det ikkje! 


No såg det ut som meir malt krydder av ein eller anna sort. 


 Eg la pulveret utover eit brett med bakepapir på, og tørka i
to timar til på 55 grader. Då vart det heilt knusktørt. 


Med dette i tankane hadde eg bestilt tomme gelatinkapslar på iherb. Og mens
eg såg på fire episodar med finske Strömsö så hadde eg fylt heile 500
kapslar med pulver! 


Det meste vart finmalt pulver, noko vart litt grovare, det tok eg til
slutt. 


Det ser skummelt og rart ut. Og eg og bonden er enige om å ta
to slike til dagen. Då held dei i 125 dagar gitt. Kunne nok sikkert
teke meir, men det får vere no. 


 Sjå der! Heimalaga kosttilskot, ikkje noko skummelt, ingen
antiklumpemiddel eller andre tilsetningsstoff. Berre hjorten
som gjekk utpå bakken her. Og kapslar laga av gelatin frå storfe. 


fredag, oktober 27, 2017

Going nuts - utforsking på kjøkenet


Eg skreiv i eit tidlegare innlegg om kosthaldet mitt at eg held meg
unna nøtter. Men tjaaa, gjer vel kanskje ikkje det? Et i alle fall ikkje
frukostblandinga mi dagleg og et ikkje store mengder av nøtter dagleg heller. 
Men eg er no nøye med på blautlegge og tørke dei. Og har utforska 
ulike snacks med nøtter. Blant anna grønnkålschips med nøtter som på
bilete under her. 


Bloggen Mjuuugly har fleire oppskrifter på grønnkålschips
som eg har latt meg inspirere av. Eg kjem ikkje til å legge
ut oppskrift her, men kikk innom linken HER og la deg
inspirere du også. For det som vert nytta som sour cream and
onion er nemleg blauta cashewnøtter. Grønn Bonanza har også
oppskrift på cashewkrem som ein også kan har på grønnkål og
eventuelt ete som dipp, rømme (vegansk sådan) og saus. Den laga eg i går, 
etter å ha blautlagt ein del nøtter i nokre timar og mens mesteparten
gjekk i dehydratoren så gjekk cashewnøtter til cashewkrem som
eg krydra med næringsgjær (HER kan du lese om det), reint løkpulver,
røykt søt paprika, maldonsalt og sitronsaft. Ein del hasselnøtter, 
mandlar og cashwenøtter blanda eg saman med ei eggekvite (som lim). 
Så smurte eg rett og slett nøttene inn med cashewkremen og
la nøttene ut på brett. Og tørka dei over natta på 46 grader i dehydratoren.


Resultat: Ein slags variant av chilinøtter, berre med lett sour cream and
oinionsmak, eller rømme- og løksmak for å seie det på skikkeleg norsk. 
Dei vart veldig gode, men skulle ha auka opp med enda meir krydder og
salt kjente eg. Det får eg gjere neste gong. 
Som de ser, det føregår litt utforsking her. Det krev heller ikkje så mykje
og nøtter har eg som regel mykje av. Og så er det utruleg kjekt då, å lage
sine eigne snacks. Om eg putlar fram ei nøyaktig og god oppskrift på
rømme- og løknøtter så skal eg legge det ut! Lovar! For det kan jo vere ei
eller to sjeler der ute som er nysgjerrige. 

Haustfargar


I september kom det mange blogginnlegg. Ikkje så mange denne 
månaden. Det å no gå på jobb og i tillegg skulle kvile og så er det gjerne
regn ute, og tidleg mørkt, jau, det gjer sitt. Dei som ventar på
kreative innslag på bloggen, utanom det som gjeld mat, enten de håpar
på oppussing eller det eine eller andre, eg trur dessverre de må 
vente enda litt til. Men eg håpar eg kjem sterkare tilbake seinare. 
Kanskje ikkje sterkare, kanskje i mindre grad enn før, men det er 
greit det også. 

No er det seinhaust spør du meg. Haust-haust, ikkje sommar-haust og ikkje
haust-vinter. I følge årstidsoppdelinga som fleire samar nyttar som eg har skrive
om tidlegare. No er det fargar i lauv, halvparten heng på tre og halvparten
ligg på bakken. Det er midt i mellom. Her i vest regnar det så mykje at me 
sjeldan får oppleve raslande tørre og fargerike lauv over lengre tid. Dei vert fort
våte og brune og klistrar seg til bakkar og vegar og krikar og krokar. 


Men det er fint likevel. Eg var oppe på Sæterbø, det er denne garden som
eigentleg er Sæterbøgarden, her sto det løe før og det ligg store flotte
bakkar og utmarksbeite rundt. Her står det store lønnetre som dryss lauva
sine ned og krydrar den irrgrøne bakken med gult og brunt. 




Mille tek hausten seriøst og leikar i veg rundt i lauvet. 


Ein ser mykje meir på formen på lauv når hausten er her. Når
dei frå sterke fargar og ligg og lyser mot oss på bakken. Lønn, osp,
eik. Nydelege blad. 


På nabogarden Liarbø går det sauge og beitar glade og nøgde. 
Hasselblada er framleis grøne og går lett mot gult. 
Lite nøtter har det også vore i år, eg har ikkje plukka i det heile. 



Lyset. Når bakkane mister det grøne fargen sin og går mot
brunt så har me framleis mosen. Den knallgrøne mosen
som ligg mellom tre, inni barskogar, her dekkande ei steinur. 
Og lyset som kikkar innimellom trea, lyset som er heilt
annleis enn om sommaren. Magisk og sterkt. 


Akkurat no er det nydeleg å gå tur. Det er det nok kanskje neste månad
også, og månaden etter det. Kvar månad og kvar årstid, enten det er fire
eller åtte årstider, har sine fine kvalitetar. Sine lukter og kjensler og syn. 


lørdag, oktober 21, 2017

Eplemuffins



Fann ut at eg måtte børste støvet av ei gammal
oppskrift. For det er jammen tre år sidan eg la denne
ut. Og den har ikkje gått av moten sidan dess,
eg kjente eg måtte bake desse muffinsane no når
me fekk vinterepler i hus. Og det som er så godt med
desse eplemuffinsane er at dei ikkje har kanel i seg, slik 
som er mest vanleg i eplekaker. Men eg har lønnesirup
i staden. Marinerer eplebitane i lønnesirup. Nam!
Vel å merke sure epler då, denne oppskrifta passar best
til syrlege epler enn søøøte!

EPLEMUFFINS MED LØNNESIRUP

3 tempererte egg
3 dl sukker
5 dl sikta kveite/spelt
2 ts bakepulver
2 ts godt vaniljesukker
250 g smelta og avkjølt skikkeleg smør
4-8 epler etter storleik
Sitronsaft
Lønnesirup

Del opp eplene i små bitar (utan kjernehus). Ha bitane i ei skål
og skvis over litt saft frå ei halv sitron, dette for å unngå at
eplene vert brune. Ha så over 2-3 ss lønnesirup og vend
eplebitane i dette. La dei gjerne stå slik i nokre timar eller
over natta om du kan det. 

Visp opp luftig eggedosis. Bland forsiktig inn sikta mjølblanding litt
etter litt og røra vert ganske tjukk. Ta så litt og litt av smøret. 
Ha til slutt i eplebitane og væska dei ligg i. Vend dei godt inn.
 Ha røra oppi muffinsformer, eg nyttar alltid to muffinsformer på
kvar for best støtte.  Steik dei på 200 grader i 
10-14 minutt til dei er lett gyldne på toppen. 
Og er du vill og gal og søtglad så har du nokre dropar
lønnesirup på toppen før servering! 

lørdag, oktober 14, 2017

Kosthald: Eit laaangt innlegg


Tenkte eg skulle skrive eit lite innlegg om maten eg et. Fordi den er no ikkje
heilt lik som den var for eitt år sidan. Fleire ting har ikkje skjedd over natta,
det har lenge vore viktig for meg å få i meg rett mat. Sjølvsagt har hatt og har mine
stunder med sjokolade og chips og anna eg også, men er kanskje meir bevisst på kva
slags no. I sommar stoppa jo kroppen opp på eit vis, skal ikkje gå inn på kvifor,
men det har nok vore fleire grunnar. Og når ein vert sjuk så les ein jo det ein kan
for å finne ut kva ein kan gjere for å bli betre. På nettet og frå ei god venninne
har eg fått ein del informasjon om kva eg bør ete og ikkje ete. Og kosthaldet som
ligg i grunn for dette vert gjerne kalla tradisjonskost. Her er ein blogg der du, om
du vil, kan lese meir om kva det er. Det er mange som har tankar og teoriar der
ute om dette kosthaldet, og referansane er ikkje alltid tilstades, det har eg litt i blodet
etter å ha vore student på universitetet, så eg kjem
difor ikkje til å gi så mykje informasjon om dette. Eg følgjer heller ikkje dette
kosthaldet slavisk men gjer det eg kan og føler for. Eg har også som grunnlag
teoriar på kva som kan gjere helsa mi betre og har også lest ein del om mat 
og matproduksjon i bøker og anna lesestoff. 

Til frukost startar eg med ein kopp kaffi. Nærare bestemt Bulletproof Coffee, den 
er vel ikkje tradisjonskost, men kjem frå amerikanaren Asprey som vart inspirert av
ein fyldig Yak-te i Tibet. Bulletproof coffee, eller smørkaffi som den vert kalla
på norsk, består av sterk kaffi, extra virgin kokosolje og smør (helst frå grasfora kyr). 
Dette køyrer ein saman i blender/med stavmiksar. Snodig sak, smakar ikkje nødvendigvis
kaffi, men meir kokos. Eg brukar kokosolje, bittelitt MCT-olje, av og til ein bittelitt
klatt smør og malt ceylonkanel.  Denne kaffien skal auke stoffskiftet og gi
lengre mettheit og meir energi. Ein skal helst drikke den fyrst og fyrst ete etter
ei stund. Eg et frå ein halvtime etterpå til nokre timar. Nokre gongar kjenner eg
ingen sult, andre gonger ikkje. Dette er ikkje noko slankekur for meg altså,
sjølv om det nok kunne blitt brukt som det då det også kan inngå i lavkarbodiett. 
Du kan lese meir om den her.
Eg prøver også å hive i meg tran og tek også D-vitamin og kalsium. 


Jau, så kokar eg mi eiga kraft. Det har eg gjort nokre gongar før
også, men har laga det i større grad no. Langtidskokt kraft
kokt av kraftbein frå angusane våre. Når krafta stivnar er den som
gele og det er mykje godt gelatin i den. Skal vere godt for heile kroppen.
Eg frys ned i både glas og som isbitar, har det i gryter og supper, potetstappe,
tomatsausproduskjonen min, kokar av og til pasta og grønsaker i det. 
På bloggen til Gry Hammer kan du lese meir om kraft og kraftkoking. 


Joda, eg et sjokolade. Her har eg laga min eigen, av kokosolje, rå kakao - den er
skikkeleg god - heilt annleis enn den vanlege, lønnesirup og peanøttsmør. Etter eit
desperat søtbehov ein kveld. Av søtstoff eg et så går det helst i uraffinert sukker, eg kjøpte
vel 15 kilo økologisk sukker i vår, økologisk lønnesirup, honning. Eg unngår kunstig søtning,
men det har eg no eigentleg aldri syns noko særleg om. Og eg kjøper sjokolade. Men me har
etterkvart blitt meir og meir bevisst på kva søtsaker og sjokolade me kjøper inn  her. Særleg 
bonden, og etterkvart meir og meir eg også. I sjokolade og kjeks og bakervarer der ute i
butikkane er det nemleg mykje palmeolje ute og går. Eller flaumer. Kanskje ikkje store
dosar i ein liten sjokolade, men litt og litt kan bli mykje. Alle kjenner vel til miljøproblemet
som det grunnar i, å lage palmeolje. Men det er også eit fett som er i bruk fordi det er så
 billeg og gir "god" konsistens men som også aukar det dårlege kolesterolet vårt. I 2009 
fekk kvar nordmann i seg 3 kilo palmeolje (!). Denne informasjonen har eg henta
frå boka "Sannheten på bordet" av journalist, statsviter og forfattar Niels Christian
Geelmuyden og eg kjem nok til å henvise til den igjen. Det er faktisk heller eit fåtall 
sjokoladar som ikkje inneheld palmeolje, til tross for all mediaoppstyret rundt det. Til no
har min ynglingssjokolade alltid vore Troika, den har fulgt meg i barndom, ungdom,
på folkehøgskulen med sambo Evy, men no har eg vel eigentleg ikkje lyst på den
lenger. Den inneheld sjølvsagt palmeolje, både Nidar, Minde, Freia og andre brukar
palmeolje, og sjølvsagt desse amerikanske sjokoladane. Og steike meg kor skuffa eg
vart då eg kjøpte Draumur, ein islandsk lakrissjokolade som eg har likt i ein del år,
i går, og såg at jommen nyttar dei også palmeolje. 


Og med dette glir eg naturleg inn på feitt. Her er frå eit frukostbilete med 
heimalaga smør, som eg laga frå fløyte frå ferskmjølk. Skryt skryt. Men det 
var noko eg hadde lyst til og det er skikkeleg stas og utruleg enkelt. 
Ja, det er ikkje skummelt å ete smør. Me har blitt opplært til å gå vekk frå
smør og feite mjølkeprodukt til fordel for margarin og oljer. Til og med den
dag i dag anbefaler helsedirektoratet oss å ete mindre av dette. Og grunnlaget
er at smør og feite mjølkeprodukt aukar sjansen for høgt kolesterol, hjarte- og
karsjukdomar. Men er det det? Dette er ein av tinga som Geelmuyden skriv ein del
om. Oljene me steiker er ikkje nødvendigvis det reinaste me får i oss, dei er behandla
opp og i mente. Vidare inneheld særleg soyaolje, varmpressa rapsolje og frityroljer
transfeitt. Og transfett er billeg å produsere og har lang holdbarheit (s. 165-166*). 
Ein treng ikkje å ete på MacDonalds dagleg for å få i seg transfeitt, dette også
finn ein overalt. Særleg i kjeks, chips, posepulver og anna (s.166*). Ting som har lang holdbarheit.
Geelmyuden anbefaler i slutten av kapittelet sitt feittkilder som smør og kaldpressa oljer
frå oliven, raps, linfrø og avokado (s. 188*). Tradisjonskost anbefaler metta feitt og at
me unngår planteoljer (tradisjonskost.blogspot.no**). 
Her i huset held me oss til extra virgin kokosolje, smør, klarna smør (ghee) til steiking,
kaldpressa norsk rapsolje og noko extra virgin olivenolje av god kvalitet, det er ikkje
berre berre å vite om den har heller. Dei sel ofte blandingar av olje og merkar
det med extra virgin, men for å kunne sikre deg god og ekte olje kan det
vere lurt å sjå om det er merka med by/gard på kor olja kjem i frå, ikkje
berre eit land. 

Elles så unngår eg for tida nøtter og frø, frukostblandinga som besto
av for det meste nøtter og frø har fått ta inn på hotell for ei tid. Om eg skulle
no ete nøtter, som eg gjer innimellom, så skal dei helst vere blautlagde. Her kan du lese
litt om kvifor det er lurt. Eg har høyrt om det før men aldri lese noko om det.

Eg skal vere
forsiktig med korn og brukar helst syrna mjøl med surdeig. Helst
finmalt mjøl og havregryn. Som regel
alt mjøl eg brukar til bakst er økologisk, dette kan ein også lese
ein del om i boka til Geelmuyden. Kanskje eg skriv ei sak om det seinare.
Det er dyrt å kjøpe økologisk mjøl, og det er billeg med vanleg mjøl.
For å gjere dette litt billegare så kan ein bestille i større kvanta frå
ulike leverandørar, noko eg har gjort saman med ei venninne. Eitt kilo
mjøl frå Holli mølle er heller ikkje så gale dyrt når det kan nyttast til
fleire brød. Det vert uansett billegare enn å kjøpe brød frå bakaren
eller litt dyrare kjøpebrød som har lettbakelig mjøl i seg.

Me kuttar ned på chips og slikt og popcorn har kome inn i huset.
Og då ikkje micropopcorn, der er det mykje dårleg feitt der. Men
popcorn i ghee (klarna smør) er heilt supert!

Me har i eitt år brukt fersk mjølk, den er ubehandla og knallgod. 
Igjen, Helsedirektoratet anbefaler oss mjølk med lite feitt, men er
det nødvendigvis rett? Fleire ting visar det motsatte, dette også
skriv Geelmyuden om. Tradisjonskost anbefaler upasteurisert
mjølkeprodukt som mjølk, smør, ost (tradisjonskost.blogspot.no**).
Geelmyuden skriv også om dette men har ingen sikre referansar på
kvifor upasterurisert er betre enn pasteurisert. Men ein ting eg stussar ein
del over er at mjølk skal gi oss kalsium, me i Noreg drikk store mengder mjølk
og et mykje mjølkeprodukt men jommen ligg me høgt oppe på lista med tal
på folk med beinskjørhet (s. 175*). Igjen kan opptak av kalsium spele
inn på opptak av andre næringstoff. Så me, erkesunne nordmenn, er nok
ikkje så erkesunne som me skal ha det til.

Elles et me for det meste eige kjøt, der hjort og angus er favorittar, men
me har av og til svin. Fisk er viktig for meg også, helst fisk me fiskar sjølv
men me et også oppdrettsfisk som laks og aure, det kjem eg nok til
å fortsette med, til tross for deira til tider dårlege rykte. Som er forståeleg.

Og vanleg salt er kutta ut frå kosthaldet. Uraffinert, altså reint havsalt,
er på plass, både som litt grovare type men også som finsaltet Maldonsalt.
Kvifor? Fordi kjøpesalt er prossesert salt og har gjerne i seg antiklumpemiddel
som me ikkje nødvendigvis treng. Og reint havsalt/uraffinert salt inneheld
veldig mange mineralar som me treng. Ja, dei kjem i veldig låge dosar,
men me får då i oss bittelitt om gongen.

Elles har eg jo mykje anna mattankar i botn som at eg helst vil kjøpe
norske grønsaker, eg kjøper ikkje alt økologisk men trur nok at
økologisk er best for oss med tanke på kva sprøytemiddel me kan få 
i oss. Eg er noko forsiktig med kålgrønsaker no, såkalla goitrogene matvarer.
Har ikkje kutta dei heilt ut men et det ein og anna gong, helst godt kokt.
Eg haustar bær når dei er modne og frys dei, lagar saft og syltetøy
og anna. Eg kjøper aldri bær utanom sesong. Store flotte blåbær eller bringebær.
Reist langt, muleg mykje sprøytemiddel på. Neeei takk. Blåbær for meg er frå
skogen eller fjellet.

Eg heier på surdeig i staden for gjær. I tilfelle gjær som
eg bakar med ein sjeldan gong så trur eg på langtidsheving og små mengder gjær.
 Kjøpebrød er supereffektivt å lage med mykje gjær og gluten og
svært kort hevetid. Men ja, ein gong i blant i mest matleie periodar så et eg kjøpebrød,
 eller når eg er på besøk hos folk, eg er ikkje superfirkanta.

Ferdigmat kjem ikkje inn i dette
huset, anna enn Joikakaker av og til, fiskeboller av og til, med hensyn til
at me hugsar det frå barndomen og me har eit barn i hus annakvar veke. 
Kjøpepølser ein sjeldan gong, men det går helst i Fitjar Gardsmat sine eigne. 
Helst ikkje bakervarer som boller og anna frå butikkar. Produsert i eit 
anna land, for til og med kanskje eitt år sidan. Laga for å vere haldbar og 
ikkje akkurat med få ingrediensar  som smør/egg/mjølk/mjøl/gjær.
Sjekk innhaldslista på butikken, nokre butikkar har i alle fall det, det
er dei nok plikta til.

Eg trur på å dyrke mine eigne
grønsaker og frukt og bær. Har aldri brukt kunstgjødsel på mat. Likar best
å lage mi eiga jord, men kjøper littegrann av ferdig jord (ja). Draumen er å 
kunne ha kjølerommet fylt av poteter, gulerøter og anna godt - heile året rundt.
Me har kome eit stykke i år, men det held nok ikkje eit år. Og Roma vart ikkje
bygd på ein dag. Eg har også mine vegetariske sider og kan fint leve utan kjøt
og fisk ei stund. Men kroppen min gir beskjed når eg må ha det.

 Eg er oppteke av dyrevelferd og kan ikkje stå for alt av kjøtproduksjon, så difor
har eg også til tider vurdert å bli vegetarianar/veganar, men har havna på ein middelveg.
Men hjorten, angusane som går ute heile året og utegrisane våre går eg mykje god for.
Og egg, me har eigne egg. Dei får ikkje økologis fôr, eg trur jommen det er soya
i både vanleg og økologisk og då er ein like langt. Men dei får også alt muleg anna
av matrestar, havregryn, frukt og slikt, og får plukke i seg mykje rart ute
i naturen her. Det same med endene som gir egg i periodar. Dei får brød, noko 
hønsemat, grønt og anna. Og eeelskar brunsneglar. Og dei gir veldig gode baksteegg.

Og mjølka, den kjøper me. Draumen for meg hadde vore å ha ei
eiga ku, som kunne ha fått kalv, die den kalven det den trengte og
så kunne me ha mjølka litt til dagen. Og eg kunne laga yoghurt, surmjølk,
ost og me hadde vår eigen verdas beste mjølk, utan at det hadde gått
utover kalven, som jo det alltid gjer. Er ein del dårleg dyrevelferd i mjølke-
businessen også, men sidan det har vore slik i "alle år" og det ikkje vert
snakka om og me vert pusha til å drikke mjølk gjennom heile oppveksten,
så gjer me det. Eg også. Men har meir respekt for mjølka og mjølkeprodukt no.

Ja, jommen vart dette eit langt innlegg. Og sikkert ting eg har gløymt. 
Har tenkt på å skrive dette innlegget ei stund no. Eg er glad for at eg har
mi matinteresse, for at eg har kunnskap og for at eg kan lage mykje forskjellig. 
Eg er glad for at eg har truffe meg ein matinteressert mann, matpolitikkinteressert
mann, ein hjortejegar og bonde. Og guten og hans vener må gjennomgå mykje
rart av matrettar og diskusjonar, men eg trur dei har godt av det. For me
treng å prøve meir enn kva "normalen" vil gi oss og me treng meir kunnskap.
Og eg prøver å ete meg friskare og no kjenner eg meg betre, sjølv
om det nok har sine fleire grunnar. 

Referansar
* Sannheten på bordet. Niels Christian Geelmuyden.
** http://tradisjonskost.blogspot.no/p/min-kostholdsfilosofi.html 




Endeleg


Eg har no drive på og tørka forskjellig i fleire år, i steikovnen då. I fjor byrja eg å tenke
litt på om dehydrator var noko for meg og eg starta med å kjøpe ein enkel ein
på Clas Ohlson til rundt 300kr. Den var dårleg, tok superlang tid og alt klistra seg 
til bretta. Og den vart sett langt inn i skapet. Så eg tenkte no at kanskje ikkje dette
var noko for meg. Men eg lagra eit søk på Finn.no som har surra og gått i over
eitt år no. For grundig som eg kan vere hadde eg jo lest meg opp på kva 
dehydrator eg i tilfelle ville ha, og dei er ganske så dyre nykjøpte. For ikkje så 
lenge sidan vurderte eg faktisk å slette dette søket. For det kom liksom aldri den 
eg hadde tenkt på og då han kom så var han dyr. Men så, denne veka, dukka det ein
opp, passeleg pris til å vere brukt, nokre år gammal og kunne sendast i posten.
Så vips så hadde eg eit lite monster av ein maskin i hus, sendt av ei hyggeleg dame
sør i Rogaland. 


Eg pleier jo alltid å tørke epler på hausten så det var fyrste prosjekt! 
Eg pleier å skjære dei syltynne med mandolin og det tek si tid
å tørke i ovnen. Men med dehydrator brukte eg faktisk epleskrellaren
min og skivene vart tjukkare. Sette temperaturen på 40 grader og 
på 12 timar. Og etter 5-6 timar var dei ganske så bra allereie. Prøvde
meg også på gulrotskiver, dei tek no litt lenger tid ser eg. Gøy!