lørdag, oktober 14, 2017

Kosthald: Eit laaangt innlegg


Tenkte eg skulle skrive eit lite innlegg om maten eg et. Fordi den er no ikkje
heilt lik som den var for eitt år sidan. Fleire ting har ikkje skjedd over natta,
det har lenge vore viktig for meg å få i meg rett mat. Sjølvsagt har hatt og har mine
stunder med sjokolade og chips og anna eg også, men er kanskje meir bevisst på kva
slags no. I sommar stoppa jo kroppen opp på eit vis, skal ikkje gå inn på kvifor,
men det har nok vore fleire grunnar. Og når ein vert sjuk så les ein jo det ein kan
for å finne ut kva ein kan gjere for å bli betre. På nettet og frå ei god venninne
har eg fått ein del informasjon om kva eg bør ete og ikkje ete. Og kosthaldet som
ligg i grunn for dette vert gjerne kalla tradisjonskost. Her er ein blogg der du, om
du vil, kan lese meir om kva det er. Det er mange som har tankar og teoriar der
ute om dette kosthaldet, og referansane er ikkje alltid tilstades, det har eg litt i blodet
etter å ha vore student på universitetet, så eg kjem
difor ikkje til å gi så mykje informasjon om dette. Eg følgjer heller ikkje dette
kosthaldet slavisk men gjer det eg kan og føler for. Eg har også som grunnlag
teoriar på kva som kan gjere helsa mi betre og har også lest ein del om mat 
og matproduksjon i bøker og anna lesestoff. 

Til frukost startar eg med ein kopp kaffi. Nærare bestemt Bulletproof Coffee, den 
er vel ikkje tradisjonskost, men kjem frå amerikanaren Asprey som vart inspirert av
ein fyldig Yak-te i Tibet. Bulletproof coffee, eller smørkaffi som den vert kalla
på norsk, består av sterk kaffi, extra virgin kokosolje og smør (helst frå grasfora kyr). 
Dette køyrer ein saman i blender/med stavmiksar. Snodig sak, smakar ikkje nødvendigvis
kaffi, men meir kokos. Eg brukar kokosolje, bittelitt MCT-olje, av og til ein bittelitt
klatt smør og malt ceylonkanel.  Denne kaffien skal auke stoffskiftet og gi
lengre mettheit og meir energi. Ein skal helst drikke den fyrst og fyrst ete etter
ei stund. Eg et frå ein halvtime etterpå til nokre timar. Nokre gongar kjenner eg
ingen sult, andre gonger ikkje. Dette er ikkje noko slankekur for meg altså,
sjølv om det nok kunne blitt brukt som det då det også kan inngå i lavkarbodiett. 
Du kan lese meir om den her.
Eg prøver også å hive i meg tran og tek også D-vitamin og kalsium. 


Jau, så kokar eg mi eiga kraft. Det har eg gjort nokre gongar før
også, men har laga det i større grad no. Langtidskokt kraft
kokt av kraftbein frå angusane våre. Når krafta stivnar er den som
gele og det er mykje godt gelatin i den. Skal vere godt for heile kroppen.
Eg frys ned i både glas og som isbitar, har det i gryter og supper, potetstappe,
tomatsausproduskjonen min, kokar av og til pasta og grønsaker i det. 
På bloggen til Gry Hammer kan du lese meir om kraft og kraftkoking. 


Joda, eg et sjokolade. Her har eg laga min eigen, av kokosolje, rå kakao - den er
skikkeleg god - heilt annleis enn den vanlege, lønnesirup og peanøttsmør. Etter eit
desperat søtbehov ein kveld. Av søtstoff eg et så går det helst i uraffinert sukker, eg kjøpte
vel 15 kilo økologisk sukker i vår, økologisk lønnesirup, honning. Eg unngår kunstig søtning,
men det har eg no eigentleg aldri syns noko særleg om. Og eg kjøper sjokolade. Men me har
etterkvart blitt meir og meir bevisst på kva søtsaker og sjokolade me kjøper inn  her. Særleg 
bonden, og etterkvart meir og meir eg også. I sjokolade og kjeks og bakervarer der ute i
butikkane er det nemleg mykje palmeolje ute og går. Eller flaumer. Kanskje ikkje store
dosar i ein liten sjokolade, men litt og litt kan bli mykje. Alle kjenner vel til miljøproblemet
som det grunnar i, å lage palmeolje. Men det er også eit fett som er i bruk fordi det er så
 billeg og gir "god" konsistens men som også aukar det dårlege kolesterolet vårt. I 2009 
fekk kvar nordmann i seg 3 kilo palmeolje (!). Denne informasjonen har eg henta
frå boka "Sannheten på bordet" av journalist, statsviter og forfattar Niels Christian
Geelmuyden og eg kjem nok til å henvise til den igjen. Det er faktisk heller eit fåtall 
sjokoladar som ikkje inneheld palmeolje, til tross for all mediaoppstyret rundt det. Til no
har min ynglingssjokolade alltid vore Troika, den har fulgt meg i barndom, ungdom,
på folkehøgskulen med sambo Evy, men no har eg vel eigentleg ikkje lyst på den
lenger. Den inneheld sjølvsagt palmeolje, både Nidar, Minde, Freia og andre brukar
palmeolje, og sjølvsagt desse amerikanske sjokoladane. Og steike meg kor skuffa eg
vart då eg kjøpte Draumur, ein islandsk lakrissjokolade som eg har likt i ein del år,
i går, og såg at jommen nyttar dei også palmeolje. 


Og med dette glir eg naturleg inn på feitt. Her er frå eit frukostbilete med 
heimalaga smør, som eg laga frå fløyte frå ferskmjølk. Skryt skryt. Men det 
var noko eg hadde lyst til og det er skikkeleg stas og utruleg enkelt. 
Ja, det er ikkje skummelt å ete smør. Me har blitt opplært til å gå vekk frå
smør og feite mjølkeprodukt til fordel for margarin og oljer. Til og med den
dag i dag anbefaler helsedirektoratet oss å ete mindre av dette. Og grunnlaget
er at smør og feite mjølkeprodukt aukar sjansen for høgt kolesterol, hjarte- og
karsjukdomar. Men er det det? Dette er ein av tinga som Geelmuyden skriv ein del
om. Oljene me steiker er ikkje nødvendigvis det reinaste me får i oss, dei er behandla
opp og i mente. Vidare inneheld særleg soyaolje, varmpressa rapsolje og frityroljer
transfeitt. Og transfett er billeg å produsere og har lang holdbarheit (s. 165-166*). 
Ein treng ikkje å ete på MacDonalds dagleg for å få i seg transfeitt, dette også
finn ein overalt. Særleg i kjeks, chips, posepulver og anna (s.166*). Ting som har lang holdbarheit.
Geelmyuden anbefaler i slutten av kapittelet sitt feittkilder som smør og kaldpressa oljer
frå oliven, raps, linfrø og avokado (s. 188*). Tradisjonskost anbefaler metta feitt og at
me unngår planteoljer (tradisjonskost.blogspot.no**). 
Her i huset held me oss til extra virgin kokosolje, smør, klarna smør (ghee) til steiking,
kaldpressa norsk rapsolje og noko extra virgin olivenolje av god kvalitet, det er ikkje
berre berre å vite om den har heller. Dei sel ofte blandingar av olje og merkar
det med extra virgin, men for å kunne sikre deg god og ekte olje kan det
vere lurt å sjå om det er merka med by/gard på kor olja kjem i frå, ikkje
berre eit land. 

Elles så unngår eg for tida nøtter og frø, frukostblandinga som besto
av for det meste nøtter og frø har fått ta inn på hotell for ei tid. Om eg skulle
no ete nøtter, som eg gjer innimellom, så skal dei helst vere blautlagde. Her kan du lese
litt om kvifor det er lurt. Eg har høyrt om det før men aldri lese noko om det.

Eg skal vere
forsiktig med korn og brukar helst syrna mjøl med surdeig. Helst
finmalt mjøl og havregryn. Som regel
alt mjøl eg brukar til bakst er økologisk, dette kan ein også lese
ein del om i boka til Geelmuyden. Kanskje eg skriv ei sak om det seinare.
Det er dyrt å kjøpe økologisk mjøl, og det er billeg med vanleg mjøl.
For å gjere dette litt billegare så kan ein bestille i større kvanta frå
ulike leverandørar, noko eg har gjort saman med ei venninne. Eitt kilo
mjøl frå Holli mølle er heller ikkje så gale dyrt når det kan nyttast til
fleire brød. Det vert uansett billegare enn å kjøpe brød frå bakaren
eller litt dyrare kjøpebrød som har lettbakelig mjøl i seg.

Me kuttar ned på chips og slikt og popcorn har kome inn i huset.
Og då ikkje micropopcorn, der er det mykje dårleg feitt der. Men
popcorn i ghee (klarna smør) er heilt supert!

Me har i eitt år brukt fersk mjølk, den er ubehandla og knallgod. 
Igjen, Helsedirektoratet anbefaler oss mjølk med lite feitt, men er
det nødvendigvis rett? Fleire ting visar det motsatte, dette også
skriv Geelmyuden om. Tradisjonskost anbefaler upasteurisert
mjølkeprodukt som mjølk, smør, ost (tradisjonskost.blogspot.no**).
Geelmyuden skriv også om dette men har ingen sikre referansar på
kvifor upasterurisert er betre enn pasteurisert. Men ein ting eg stussar ein
del over er at mjølk skal gi oss kalsium, me i Noreg drikk store mengder mjølk
og et mykje mjølkeprodukt men jommen ligg me høgt oppe på lista med tal
på folk med beinskjørhet (s. 175*). Igjen kan opptak av kalsium spele
inn på opptak av andre næringstoff. Så me, erkesunne nordmenn, er nok
ikkje så erkesunne som me skal ha det til.

Elles et me for det meste eige kjøt, der hjort og angus er favorittar, men
me har av og til svin. Fisk er viktig for meg også, helst fisk me fiskar sjølv
men me et også oppdrettsfisk som laks og aure, det kjem eg nok til
å fortsette med, til tross for deira til tider dårlege rykte. Som er forståeleg.

Og vanleg salt er kutta ut frå kosthaldet. Uraffinert, altså reint havsalt,
er på plass, både som litt grovare type men også som finsaltet Maldonsalt.
Kvifor? Fordi kjøpesalt er prossesert salt og har gjerne i seg antiklumpemiddel
som me ikkje nødvendigvis treng. Og reint havsalt/uraffinert salt inneheld
veldig mange mineralar som me treng. Ja, dei kjem i veldig låge dosar,
men me får då i oss bittelitt om gongen.

Elles har eg jo mykje anna mattankar i botn som at eg helst vil kjøpe
norske grønsaker, eg kjøper ikkje alt økologisk men trur nok at
økologisk er best for oss med tanke på kva sprøytemiddel me kan få 
i oss. Eg er noko forsiktig med kålgrønsaker no, såkalla goitrogene matvarer.
Har ikkje kutta dei heilt ut men et det ein og anna gong, helst godt kokt.
Eg haustar bær når dei er modne og frys dei, lagar saft og syltetøy
og anna. Eg kjøper aldri bær utanom sesong. Store flotte blåbær eller bringebær.
Reist langt, muleg mykje sprøytemiddel på. Neeei takk. Blåbær for meg er frå
skogen eller fjellet.

Eg heier på surdeig i staden for gjær. I tilfelle gjær som
eg bakar med ein sjeldan gong så trur eg på langtidsheving og små mengder gjær.
 Kjøpebrød er supereffektivt å lage med mykje gjær og gluten og
svært kort hevetid. Men ja, ein gong i blant i mest matleie periodar så et eg kjøpebrød,
 eller når eg er på besøk hos folk, eg er ikkje superfirkanta.

Ferdigmat kjem ikkje inn i dette
huset, anna enn Joikakaker av og til, fiskeboller av og til, med hensyn til
at me hugsar det frå barndomen og me har eit barn i hus annakvar veke. 
Kjøpepølser ein sjeldan gong, men det går helst i Fitjar Gardsmat sine eigne. 
Helst ikkje bakervarer som boller og anna frå butikkar. Produsert i eit 
anna land, for til og med kanskje eitt år sidan. Laga for å vere haldbar og 
ikkje akkurat med få ingrediensar  som smør/egg/mjølk/mjøl/gjær.
Sjekk innhaldslista på butikken, nokre butikkar har i alle fall det, det
er dei nok plikta til.

Eg trur på å dyrke mine eigne
grønsaker og frukt og bær. Har aldri brukt kunstgjødsel på mat. Likar best
å lage mi eiga jord, men kjøper littegrann av ferdig jord (ja). Draumen er å 
kunne ha kjølerommet fylt av poteter, gulerøter og anna godt - heile året rundt.
Me har kome eit stykke i år, men det held nok ikkje eit år. Og Roma vart ikkje
bygd på ein dag. Eg har også mine vegetariske sider og kan fint leve utan kjøt
og fisk ei stund. Men kroppen min gir beskjed når eg må ha det.

 Eg er oppteke av dyrevelferd og kan ikkje stå for alt av kjøtproduksjon, så difor
har eg også til tider vurdert å bli vegetarianar/veganar, men har havna på ein middelveg.
Men hjorten, angusane som går ute heile året og utegrisane våre går eg mykje god for.
Og egg, me har eigne egg. Dei får ikkje økologis fôr, eg trur jommen det er soya
i både vanleg og økologisk og då er ein like langt. Men dei får også alt muleg anna
av matrestar, havregryn, frukt og slikt, og får plukke i seg mykje rart ute
i naturen her. Det same med endene som gir egg i periodar. Dei får brød, noko 
hønsemat, grønt og anna. Og eeelskar brunsneglar. Og dei gir veldig gode baksteegg.

Og mjølka, den kjøper me. Draumen for meg hadde vore å ha ei
eiga ku, som kunne ha fått kalv, die den kalven det den trengte og
så kunne me ha mjølka litt til dagen. Og eg kunne laga yoghurt, surmjølk,
ost og me hadde vår eigen verdas beste mjølk, utan at det hadde gått
utover kalven, som jo det alltid gjer. Er ein del dårleg dyrevelferd i mjølke-
businessen også, men sidan det har vore slik i "alle år" og det ikkje vert
snakka om og me vert pusha til å drikke mjølk gjennom heile oppveksten,
så gjer me det. Eg også. Men har meir respekt for mjølka og mjølkeprodukt no.

Ja, jommen vart dette eit langt innlegg. Og sikkert ting eg har gløymt. 
Har tenkt på å skrive dette innlegget ei stund no. Eg er glad for at eg har
mi matinteresse, for at eg har kunnskap og for at eg kan lage mykje forskjellig. 
Eg er glad for at eg har truffe meg ein matinteressert mann, matpolitikkinteressert
mann, ein hjortejegar og bonde. Og guten og hans vener må gjennomgå mykje
rart av matrettar og diskusjonar, men eg trur dei har godt av det. For me
treng å prøve meir enn kva "normalen" vil gi oss og me treng meir kunnskap.
Og eg prøver å ete meg friskare og no kjenner eg meg betre, sjølv
om det nok har sine fleire grunnar. 

Referansar
* Sannheten på bordet. Niels Christian Geelmuyden.
** http://tradisjonskost.blogspot.no/p/min-kostholdsfilosofi.html 




Endeleg


Eg har no drive på og tørka forskjellig i fleire år, i steikovnen då. I fjor byrja eg å tenke
litt på om dehydrator var noko for meg og eg starta med å kjøpe ein enkel ein
på Clas Ohlson til rundt 300kr. Den var dårleg, tok superlang tid og alt klistra seg 
til bretta. Og den vart sett langt inn i skapet. Så eg tenkte no at kanskje ikkje dette
var noko for meg. Men eg lagra eit søk på Finn.no som har surra og gått i over
eitt år no. For grundig som eg kan vere hadde eg jo lest meg opp på kva 
dehydrator eg i tilfelle ville ha, og dei er ganske så dyre nykjøpte. For ikkje så 
lenge sidan vurderte eg faktisk å slette dette søket. For det kom liksom aldri den 
eg hadde tenkt på og då han kom så var han dyr. Men så, denne veka, dukka det ein
opp, passeleg pris til å vere brukt, nokre år gammal og kunne sendast i posten.
Så vips så hadde eg eit lite monster av ein maskin i hus, sendt av ei hyggeleg dame
sør i Rogaland. 


Eg pleier jo alltid å tørke epler på hausten så det var fyrste prosjekt! 
Eg pleier å skjære dei syltynne med mandolin og det tek si tid
å tørke i ovnen. Men med dehydrator brukte eg faktisk epleskrellaren
min og skivene vart tjukkare. Sette temperaturen på 40 grader og 
på 12 timar. Og etter 5-6 timar var dei ganske så bra allereie. Prøvde
meg også på gulrotskiver, dei tek no litt lenger tid ser eg. Gøy!

Den mest kortreiste pizzaen!


Eg la dette ut på instagram og fann ut at det fortente eit innlegg her også!
Her vert det surdeigspizza ein gong i blant, alltid veldig godt, men i dag drog
eg han litt lengre. For to veker sidan kjøpte me ost frå Osteriet i Samnanger
og sist helg kjøpte bonden geitost frå Tveitakjerring under matfestivalen Herifrå
på Stord. 

Så denne pizzaen av med botn av spelt og havre (øko, men ikkje kortreist då), saus av 
Tveitakjerring (frå Tysnes) sin smøregeitost og geitemjølksyoghurt, fersk oregano frå
traktorurtedekket i hagen, raudlauk frå årets innhausting i hagen, tomater frå drivhuset 
frå modning både der, i som vindaugegardin og innpakka i avispapir, bacon som me
laga sjølv i fjor, nydeleg røykt av Johannes Sandvik i Kråko, og sjølvsagt litt olivenolje
og salt til slutt. 


Dette er stas då. Viktig og gøy å teste andre sine produkt og støtte opp om dei,
då me sjølv også er lokalmat- og gardsmatprodusentar. 
Pizzaen vart skikkeleg god og med hylleblomsaft attåt så vart laudagskvelden super!
Tveitakjerring frå Tysnes har eg veldig sans for, eg har veldig lyst til å reise
inn der ein gong for å vere med på ysting. Og eg har då sjølvsagt lyst på
eigne geiter på Sæterbø, men tida får no vise om eg får lurt bonden til det!


Laurdagspizzahelsing frå Sæterbø

onsdag, oktober 11, 2017

Blått og gult og oransj


På søndag. Den finaste dagen eg har hatt på lenge. På slutten av det eg
vil kalle ei hard veke, og så landa veka på ein real bonus. 
Fyrste natta med frost, bakkane var kvite av rim og der sola
hadde kome til var det grøne kome attende. Saugene på bakken
her borte kosa seg i morgonstunda, frå kaldt til lunt og varmt. 


Liten plan, liten tur, liten sekk, pølser, saft, pinnebrøddeig og sjokolade. 
Roleg tempo og leik og latter. 


Me gjekk turen opp til Kvednavatnet, som ikkje ligg så høgt oppe,
men ein grei liten tur frå huset vårt. Der har bonden liggande ein
båt. 


Blikkstilt på vatnet, sola varma, lukta av haust.


Reine speilbiletet. 



Eg kjøpte meg ei fiskestang til fjellturen på Hardangervidda for nokre 
år sidan. Den vart ikkje nytta då og har faktisk lagt i boden på Eskeland
sidan. Men NU fekk eg henta den ut og vart testa her. Null napp, null fisk, men
ganske så herleg allikevel. Og deilig skvulping av vatn mot båten. 


Me tok turen over vatnet for å kikke på ei nyrestaurert hytte. Hundane
måtte vere att i båten men sporty Mille klarte fint å hoppe ut av. 
Busteren derimot..


Og så ein kvil under ein brakebusk. Strake motsetningar, der Mille spring
og fartar rundt tek Busten livet med den finaste ro og kviler seg etter
turen og båtlivet. 


Guten i huset og bonden kan kunsten å lage bål. 
Og bål vart det. 


Nydeleg utsikt, i blått, gult og oransje. Varme frå sola
og varme frå bålet. Mot det kalde vatnet. 


Enkelt og greit, ein pakke Gildepølser (me kan jo ikkje flotte oss
kvar dag) og pinnebrød. Laga deig av spelt, vatn, olivenolje, smør,
raspa gulrot, raspa ost, urtesalt og tørka oregano. Heilt nydeleg. 
Guten laga til dessert salt pinnebrød med sjokoladebit inni og
syns det var heilt supert!


Plukking av einebær. Må gjerast roleg og fint, for braken stikk godt. 


Då me kom heim var eg god og trøtt i kroppen, ikkje av så lang tur,
men mykje frisk luft og sol og bål og glede i kroppen. Og eg kjente på 
at eg var heldig, at denne dagen nok var kanskje den finaste i haust og det
er godt å ta med seg inn i regnversdagane som kjem. Og kjem det fleire slike
så vert det berre ein god bonus. Takk haust. 

lørdag, oktober 07, 2017

Å nytte hagen


I år har eg fått gjort litt i denne hagen her, blant anna har eg eit traktordekk
fylt med urter og eit anna med grasløk. Eit stort bed er dekka av stadig 
veksande mynte. Blomkarse og ringblomar blømer
i andre deler av hagen. Dei mest herlege blomane med ekte haustfargar. 
Og så var det å kunne bruke dette til noko då. For nokre veker sidan plukka
eg inn både ringblomblad, ein god myntebukett og ein del urter. Og prøvde
meg fram. Urtesalt skulle eg prøve meg på, det ligg det fleire forksjellige
oppskrifter på der ute, men det er eigentleg mest opp til ein sjølv kva ein har
og vil putte i. Men urtesukker har eg ikkje prøvd før.


Grønt og freistande og flott!


Eg hadde ingen mål, men køyrte fyrst mynte og (uraffinert) sukker
saman til ei jevn masse. Deretter gjorde eg det same med ringblomkronblad
og sukker. 


Sjekk denne fargen då! Skikkeleg gulrotfarge! Sukkeret smaka faktisk
av melon. Snodig og godt. 


Myntesukkeret før tørking. 


Myntesukkeret etter tørking. Det mista litt av fargen sin men hadde god
smak av mynte. 


Det same med ringblomsukkeret. Men smaken var der! 


To glas klare til lagring. Kva skal eg med dette? Jau, eg er fint nødt til å
eksperimentere, slik er min kreativitet,  og veit ikkje alltid bruksområde. 
Myntesukker veit eg er godt attåt til dømes jordbær. Eller i ein kopp te.
 Ringblomsukker prøvde eg faktisk i pikekyss og det ga ein fin farge. 
Det kan kanskje vere fint som pynt på kaker, i bakverk, på pannekaker og is. 
Urtesaltet gjorde eg på same måte: blanda ein god bukett med urter (grasløk,
basilikum, oregano, rosmarin, timian, persille, løpstikke) og ein heil kvitløk
saman med uraffinert salt (reint havsalt). Lot det tørke i ovnen på 50 grader
og hadde det i tette boksar. Har nytta det i ulike gryter og til pasta, heilt supert! 

Tid for kjeks


Sist veke regjerte indian summer her på vestlandet. Ein herleg måte
å få hausten presentert på. Men så kom det jo; regnet, vinden, kulden, mørket.
Noko eg ofte pleier å kvi meg til. Men det var som at når me bikka oktober så
var det seinhaust, skikkeleg haust, og det kjentes også meir greit ut. Eg fekk
lyst til å bake kjeks, og eg baka desse svenske skrädmjølsdrømmane for å ha
til kaffien. Haustlege kjeks. Men eg kjende at eg var ikkje ferdig der. Så eg lot 
meg inspirere av ho Frida i bloggen Baka med Frida. Skulle no eigentleg bake
hennar kanelbullesnittar men så gjorde eg sjølvsagt om på oppskrifta og det vart heller
havrekjeks med kanel. Utruleg gode! Søte og sprø, med smak av havre og karamell,
og hint av ekte ceylonkanel. Eg skjønar at ekte kanel ikkje er rundt om i alle sine
heimar, så om du vil bake desse så kan du no gjerne bruke vanleg kanel. Men 
jo, eg anbefaler framleis alle å smake på den ekte ceylonkanel, fruktig og fin i smaken!
Her kjem oppskrifta:

HAVREKJEKS MED KANEL

150 g romtemperert smør
1 dl sukker (gjerne uraffinert)
2 ts vaniljesukker
1 ss sirup
1 ts bakepulver
2 dl havregryn
2 dl sikta mjøl (kveite/spelt)
1 toppa ss ceylonkanel/1 ss kanel

Set ovnen på 175 grader. Visp smør, sukker, vaniljesukker og sirup kvitt. 
Ha i havregryn, bakepulver og mjøl og bland til ei jevn masse. Ha litt mjøl
på bordet og legg røra nedpå. Rull deigen ut til ei pølse og del opp i passande 
bitar. Rull til små kuler som du legg på eit bakepapir. Dryss gjerne litt ekstra
kanel på kvar kjeks om du vil. Steik i ca 10 minutt og avkjøl. Nyt! 


onsdag, september 27, 2017

Den finaste hausten


Den finaste hausten, den er no den. Til og med ein del varmegrader
har me fått glede av dei siste dagane. Men utanom det så er det nydeleg
på denne tida, kvart år. September gir dei finaste fargane, og frodige
tre, før dei slepp blada og vert nakne. Eg tenkte på det i går. Eg kvir
meg jo gjerne litt til hausten, til at sola snur og det vert mørkare,
og gjerne mindre tid utandørs. Men eg trur allikevel at haust og
vår stiller ganske likt hos meg. For det skjer så mykje ute i naturen.
Og eg som er så glad i fargar, hausten er jo meg. Det gule, det
oransje, det raude. Varmen i fargane mot kulden i lufta. 


Og eg likar nok best sola om hausten. Akkurat no i september
gir den framleis varme, men ikkje for mykje varme, ikkje
uuthaldande sveitt varme. Og lyset er varmare, kveldinga gir
eit nydeleg varmt lys og solnedgongane er fantastiske. Og kanskje
lettare å oppleve då ein fint kan vere ute på tur og oppleve dei på
kvelden. Og fjellet er ein av dei finaste stadene å ta turen
akkurat no. Her er eg berre oppe på rundt 200 meter over
havet, men fjellkjensla er nydeleg med varme fargar strålande
rundt meg. Eg må berre stoppe opp og ta det inn. 
Nei, akkurat no er det utruleg fint, og eg gløymer det nok
litt frå år til år. På same måte som eg gløymer at det eigentleg
er ganske så koseleg å vere inne når det regnar ute i mørket
på seinhausten også. Men det er framleis ei lita stund til. 


Ny hybel



Kyllingane og hønemor har dei siste vekene levd i eit bur ute
på bakken. I det siste har det no vore strålande vèr, men litt plast
over har sikra det verste regnet. Og tanken var at dei nok snart måtte
inn i varmen då det byrjar bli seint på året og det kan bli kaldt. 
Men me har erfaring av at kyllingane ikkje har klart seg, både
grunna rotter rundt om og muleg også litt hardhendte andre høns. 
Så det greiaste er at kyllingane vert så store så muleg før dei 
går i lag med dei andre hønsa. Men vips kom det ei ordning. 
I drivhuset bur det jo ingen, vel, ei padde eller fleire, men
dei tek no ikkje store plassen. I drivhuset kan me også ha litt varme
på om det trengs. Og det kan vere luftig med open dør når
det er varmt ute. Og ikkje minst så er det eit skattekammer for
små vesen med nebb. Det heng framleis tomater oppe, 
knallande grøne, og paprikaen tek si tid og squashen dukkar
no opp no og då. Og det kan dei no fortsetje med. Eg har lest
at dette er ein super måte å rydde og forbetre jorda til neste
vår. Så det prøver me på i år. Kyllingane storkosa seg i alle fall! 

mandag, september 25, 2017

Yoga kvar einaste dag??


Eg skreiv så lystig og glad om denne instagramutfordringa
eg skulle vere med på. For eg skulle jo trene meg opp. 
Både gå tur og bli sterkare og fungere betre og tjo og hei.
Men korleis gjekk det? 
Det kjendes ut som kroppen sa stopp i sommar. 
Og når kroppen seier stopp så kan ein ikkje berre tru
ein kan trene den opp på eit blunk og så vil alt bli bra.
Og det måtte eg lære. 


Eg gjekk litt på, byrja med rolege turar og litt solhelsingar og
litt og litt yoga. Auka så opp litt i tempoet og syns det var godt,
godt å kjenne hjarta pumpe litt igjen og at formen var god.
Eg prøvde meg til og med på ei yogaøkt, men der eg ikkje 
gjorde alle øvingane. Så vart eg skikkeleg sliten ei heil veke
etterpå og var det verdt det? Nei. 
Så eg er framleis på yogaeverydamnday. Men ikkje slik
eg hadde tenkt. No er det berre snille og mjuke og
kanskje noko kjedelege yogaøvingar, men like viktige,
særleg for å tøye stive hofter og stivt bekken, høge skuldre og 
vond nakke. Og ein gong i blant slår eg til med ein
hovudståande, fordi eg diggar det.


Turane mine har eg framleis kvar dag. Men no veit eg
at eg skal gå roleg, uansett om folk fartar forbi meg, 
uansett om det kjennes lett ut eller tungt ut. Og Busteren som
til vanleg går bak i oppoverbakke, han tjukkasen og latasen,
går no framfor meg, ganske så uvant, men slik er det nu! 
Og bada mine i elva har eg også enda. Det er godt det! 


Men, det har blitt nokre fine bilete av det då. 
Yoga er jo litt kunst. 


Men eg må seie at eg gler meg til og håpar på
at eg kan etterkvart trene det litt meir. Og det kan
eg også, berre ikkje i morgon. 


Oppnedyogamedguleskitnegrisestøvlarpå! 

Farvel for denne gong


Jau, rett frå grisefest til farvel. Ei veke i mellom. 
Plutseleg var det på tide med slakt, eg visste jo om
det, men det kom allikevel så fort. Planlegging
måtte til for å lettast muleg få dei greit attende til
"terassen" på grisehuset, klare til henting. Og eg
hadde ekstra foring med bananer og deilige plommer
rett frå plommetreet vårt. 


Men så var laurdagen her. Den dagen dei skulle hentast inn.
Eg var der nede lenge, mata dei med mykje godsaker fyrst og
så hang me berre i lag. Fekk kosa mykje med Skjønnheten,
ei utruleg herleg frøken. Og ho er kosete av seg også, kjem
alltid bort og viser med lydane sine at ho er glad for å sjå
meg.  Og er alltid glad for å gi meg ein klem eller tre, og kanskje
lukte litt på håret mitt. 


Gjengen ante ingenting om kva som skulle skje. 
Og på søndagen kom slaktebilen. Tidleg om morgonen.
Eg var borte og fekk sagt hadet før den kom og sjølvsagt
rant tårene i bekkar nedover kinna. Og heile søndagen var eg,
i tillegg til å vere trøtt og sliten, også veldig trist. Naturleg nok.


Kvar gong dette skjer må eg ta ein runde med meg sjølv. 
Eg er innom tanken om å bli vegetarianer, jo,
den har eg vore innom mange gongar. 
Og eg kjenner på kor tungt det er å sende frå seg noko
ein er så glad i. Eg ville jo aldri ha slakta verken hundar 
eller kattar heller. Kunne eg latt Skjønnheten vere att
mon tru? Ha som kjælegris gåande ute? Det hadde ikkje gått
det heller, ho ville trengt selskap, ho hadde vakse seg stor
og ho hadde nok hatt behov for å bli drektig også etterkvart
tenker eg. Og då er me på an igjen. 


For slik er gardsdrift, slik er kjøtproduksjon, dyra kan ikkje berre
leve evig om ein skal kunne leve av det. Pengar tener ein ikkje særleg
av på gardsdrift generelt, men det er også ein jobb og det må gå rundt.
Eit anna alternativ er å ikkje involvere seg i utegrisane. Dei er nemleg
mi oppgåve, det er eg som er matmor, ordnar og styrer. Og det er
også nødvendig å halde dei litt tamme slik at ein kan noko lunde
halde kontroll på dei. Men for meg er det viktig å gi dei kontakt, 
og la dei få ei ekstra godt liv. Dei har vunne i lotto som grisar
eigentleg, dei får lov til å leve ein stor del av livet sitt utandørs. 
Dei får sole seg, grave etter røter og ordne i jorda, grave seg ned 
og kose seg i nytt halm i skuret sitt, ligge tett saman
 og varme kvarandre når det bles ute og regnet er kaldt, 
dei får springe og leike, bade seg, leite seg
fram til naturlege vannkjelder og passande toalettstader. 
Og bli servert godt modne bananer frå nærbutikken vår, og 
forskjellige matrestar og anna som matmor eller andre finn i frysen. 
Og banankake då, ikkje gløym den. Og dei får helse på hund og (sjå) 
kattar, ulike fuglar og angusane som kjem forbi frå tid til annan.
Og eg, som utegrisebonde, som matmor, som dyreglad, får bruke
litt av kjærleiken min på desse her. Eg får varme og kos og glede
og latter. Og får ei avkopling og ei ro av å vere med dei. 
Og sjølvsagt kan det vere eit ork, særleg på trøtte og slitne dagar,
eller i regn og vind, å komme seg ut og laste opp fôr og løfte tunge 
sekkar opp på firhjulingen, og løfte dei av og tømme dei i 
fôrbehaldaren. Men så helsar eg alltid på Skjønnheten og leikar litt
med ein og anna gris og så kjennes alt så mykje lettare. 


Nokre dagar med sorg, ein del tårer, litt tomheit. 
Det er verdt det. Og det veit eg også når eg et
kjøtet etterpå, og det håpar eg ein del av dei som kjøper
kjøtet via Fitjar Gardsmat også veit. At desse grisane
har hatt det godt, på mange måtar, og glade grisar er
godt kjøt. Og så var det over for no. Ser fram til
ein ny kosegris til neste sommar! 

søndag, september 17, 2017

Grisefest i 2017



Hugsa du i fjor? Då eg tok med meg kaffikoppen bort i
grisehagen og hadde ei lita stund der? Det var jommen meg
moro og det vart mange tøffe bilete ut av det! Så eg måtte
finne på noko i år også! Har grubla i nokre veker no på kva
i all verda eg skulle finne på i år. Det måtte vere noko enkelt i 
år også, men noko skikkeleg gøyalt. Så plutseleg kom eg på det. 
Grisane elskar jo bananene sine! 


Så då måtte dei få si heilt eiga kake, laga av, ja, banan!
Og det vart egg, bittelitt sukker, tre svære godt modne bananer, litt mjøl,
litt bakepulver og litt smør/rapsolje. Pynta med godt vispa krem, banan
sjølvsagt, og tørka aprikosar. Og på eit ikkje-knusbart fat sjølvsagt!


Eg lurte bonden med som fotograf, det er jo tross alt berre ein
gong i året eg ber om dette. Og han trykka i veg på kameraet. 
Kjolen vart nøye utvalt, ein kjole som kunne tåle litt skit og
som allikevel er råkul, som denne som eg kjøpte på loppis
på Koster i sommar. Linser tok eg på, eg har ikkje brukt anna 
enn briller i over to månader no, sminke tok eg jommen meg på
også, jøye meg. 


Og som i fjor, steike kjekt! 


Hadde ikkje akkurat planlagt dette, så det vart til
at eg serverte grisane kake frå ein kakespade!




Grisane storkosa seg, tenk å få servert kake med krem rett i munnen!






Skjønnheten lot vente på seg, ho er av og til litt treig, ligg og snorkar
vidare mens dei andre har gått ut. Så plutseleg kom ho springande
då ho skjønte det var noko på gong. Og vart sjølvsagt høgt
prioritert i kakekøen!



Ein nydeleg kveld i grisehagen.


Ein liten augneblink med kjærleik. 


Siste restar på veg ned og smiskande grisar her og der! 


 Tomt, tomt, tomt.. Og grisane leita rundt etter eventuelle
restar som kunne ha falt ned på bakken. Skjønar dei godt, 
ei god kake er verdt mykje! 
Nei, dette var herleg. Og eg kjente gleden kribla i kroppen. 
Kva blir det så til neste år??